به گزارش یکتا هنر، مراسم افتتاحیه رسمی ششمین همایش بینالمللی عرس بیدل با حضور پژوهشگران و بیدلشناسانی از کشورهای ایران، افغانستان، تاجیکستان، پاکستان، هندوستان، ازبکستان، روسیه و آلبانی و همینطور تنی چند از سفرا از جمله نظامالدین زاهدی سفیر تاجیکستان در ایران، علیاصغر شعر دوست رایزن اسبق ایران در تاجیکستان و غلامعلی حداد عادل رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، مدیران مجموعههای فرهنگی دولتی و خصوصی و فعالان فرهنگی هنری، عصر روز یکشنبه، ۲۱ دی ماه ۱۴۰۴ در محل سالن همایشهای هتل لاله تهران برگزار شد.
این همایش بینالمللی با همت بنیاد بیدل و مشارکت اداره کل فرهنگی شهرداری تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، کانون ادبیات ایران، بنیاد فارسی هند در روزهای ۲۱ و ۲۲ دیماه در تهران برگزار میشود.
هادی سعیدی کیاسری دبیر ششمین عرس بیدل و رییس بنیاد بیدل به عنوان اولین سخنران این مراسم که اجرای آن را سیدحامد موسوی برعهده داشت، سخنانش را با خوشآمدگویی به حضار آغاز کرد و گفت: خیر مقدم عرض میکنم خدمت همه ارجمندانی که در این مجلس معنوی و پربار ادبی و فرهنگی به احترام زبان و ادب فارسی و در این شرایط خاص حضور به هم رساندند. بسیار خوشوقتم که در محضر استادان ارجمندی از سرزمینهای آشنای دیروز و امروز، عرصههایی که زبان فارسی در آنها هنوز زنده و مطالعات فارسی در آنها هنوز پوینده است، هستم که بهرغم شرایط نامطلوب و تبلیغات سوئی که همهجای دنیا علیه سرزمین ما در جریان بوده، رنج سفر را به خود هموار کردهاند؛ و عاشقانه و آگاهانه به این همایش آمدهاند.
وی در ادامه غزلی از بیدل را خواند و سپس اشاره ای کوتاه به مشکلات پیش آمده در اجرای این همایش کرد و گفت: تمام تمهیدات اندیشیده شده بود که مراسم در سالن دیگری برگزار شود که همکارانم حسب شرایط، در کوتاهترین زمان ممکن این فضا را در هتل لاله آماده کردند. امیدوارم که همچنان که شاعر گفته «از صدای سخن عشق ندیدم خوشتر/ یادگاری که در این گنبد دوار بماند» در این مجلس معنوی بهرغم اینکه کثرت نداریم؛ اما کیفیت بسیار بالایی داریم، صداهایمان به هم برسد؛ و «تنها صدا، صدا، صداست که میماند».
هادی سعیدی کیاسری ادامه داد: بهرغم همه موانع و مشکلاتی که بود، به همت کانون بیدل بهمثابه یک تن واحد، موسسه تاریخ تمدن، کانون ادبیات ایران، اداره کل فرهنگی شهرداری و با کمک وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و دیگر نهادهایی که در امور فرهنگی دستی دارند، اصرار داشتیم که این همایش برگزار شود؛ و بالطبع در شرایطی که ما سیطرهای بر آن نداشتیم، شرایط بهگونهای رقم خورد که بر کمیت ما هم تاثیر گذاشت؛ اما این جمع، جمع فرهیخته، نخبه، دانشور و فاضل ایرانی است؛ و هرکدام از ارجمندانی در این مجلس حضور دارند، استادانی هستند که در جهان ادب مثل خورشید میدرخشند؛ و نخبگان جوانی که تحقیقات قابل توجهی عرضه کردهاند؛ و در کنار هم میتوانند یک عرس درخشان را بسازند.
رییس بنیاد بیدل در ادامه تصریح کرد: قرار بود که بیش از ۴۰ مهمان را از بیش از ۲۵ کشور میزبانی کنیم که متاسفانه برخی از مهمانان به دلیل لغو پروازها از کشورهای دیگر و نبود دسترسی از حضور در این همایش بازماندند؛ و حتی ۹ مهمان از استانبول (ترکیه) و برخی دیگر از فرودگاههای بینراهی دیگر بازگشتند.
سعیدی کیاسری در بخش دیگری از سخنانش اعلام کرد: قرار است از این به بعد، عرسها در هجدهم آذر مقارن با سالمرگ شمسی بیدل برگزار شود و در مراسم بعدی از سردیس بیدل که قرار بود از پاریس بیاید و متأسفانه به این دوره نرسید، رونمایی خواهد شد. ضمن اینکه شهرداری تهران هم وعده نامگذاری یکی از خیابانها و یا میدانهای تهران به نام بیدل را دادهاند و اندازه بزرگ آن تندیس (سردیس) هم در جای مناسبی نصب خواهد شد.
دبیر ششمین عرس بینالمللی بیدل افزود: اگرچه بهواسطه قطعشدن پروازها، از اجرای آوازی شریف غزل محروم شدیم اما قول میدهیم که در طول برگزاری همایش، قطعات ضبط شده اما پخش نشدهای از این هنرمند و سایر هنرمندانی که بیدل را با بیدل و موسیقی اصیل هندی شرح میکنند، استفاده کنیم.
کیاسری در بخش پایانی سخنانش به معرفی مهمانان حاضر در ششمین دوره عرس بیدل همچون عارف نوشاهی (پاکستان)، عبدالنبی ستارزاده (تاجیکستان)، ضمیره غفارآوا (تاجیکستان)، جعفر محمد ترمذی (ازبکستان)، فیض محمود (ازبکستان)، آلکسی خفماتولین(روسیه)، کاترینا پترونا(روسیه)، سیدحسن عباس (هندوستان)، شریف حسین قاسمی (هندوستان)، احمد شهریار (پاکستان)، سید فیضالرحمن القریشی (افغانستان)، ارمال بگ (آلبانی) پرداخت و ارائه گزارش تفصیلی پنج دوره پیشین عرس بیدل را به روزهای آینده موکول کرد.
در ادامه این مراسم دکتر حمیدرضا غلامزاده به نیابت از علیرضا زاکانی شهردار کلانشهر تهران، پشت تریبون قرار گرفت و در سخنان کوتاهی از حضور مهمانان و برگزاری این همایش با کیفیتی قابل تأمل تمجید کرد.
تاثیر فعالیتهای بیدل شناسی بر روابط کشورهای منطقه
در ادامه مراسم، پروفسور شریف حسین قاسمی از هندوستان پشت تریبون قرار گرفت و از اهمیت برگزاری همایش بینالمللی عرس بیدل و اهمیت تلاشهای هادی سعیدی کیاسری سخن گفت و اظهار داشت: من با دکتر کیاسری آشنایی قدیمی دارم و یادم هست که چند سال پیش به هند آمدند؛ و این مراسم عرس بیدل را در هند برگزار کردند و در آن مراسم تعداد زیادی از افراد علاقمند به بیدل حضور داشتند. بعد از برگزاری مراسم عرس بیدل در دهلی، توجه ما هندیها را به بیدل بیشتر کرد؛ و به ما یادآوری شد که باید به این شاعر توجه بیشتری کنیم. در هر شهر بزرگ و دانشگاهی که رشته زبان فارسی برقرار است یک انجمن شعر بیدل شکل گرفت و در آن مراسم ادبی و پژوهشی درباره بیدل به طور مرتب انجام میشود. در خانه فرهنگ ایران در دهلی هم، هر ماه یک مراسم با حضور علاقمندان بیدل برگزار میکنیم.
این استاد هندی افزود: این باعث خوشحالی است که آقای کیاسری در بنیاد بیدل برنامههای متنوعی برگزار میکنند؛ و اگر تصمیمی بگیرند تا به سرانجام نرسانند، آن را پیگیری میکنند. شنیدم که بورسیهای را برای دانشجویان علاقمند به تحقیق بر روی بیدل فراهم کردهاند؛ و درصدد هستند تا جایزهای را برای تحقیقات برتر با موضوع بیدل در تأسیس کنند. چنین برنامههایی میتواند باعث گسترش توجه به بیدل و زبان و ادب فارسی در دنیا و دستکم در جوامع فارسی زبان بشود.
وی در بخش دیگری از سخنانش گفت: ما در هند شورایی به نام شورای ملی امور جهانی داریم که تحت نظر وزارت خارجه فعالیت میکند که ارتباطی با زبان و ادب فارسی ندارد. اما روزی رییس آن شورا را ملاقات کردم که قبلاً سفیر هندوستان در پاکستان و کشورهای دیگر بود. ایشان از من خواست که کتابی در مورد بیدل بنویسم. بعد از تعجب من از این سفارش به من گفت: قبل از اینکه من رییس شورا شوم, هر هیأت رسمی که از ایران و سایر کشورهای فارسی زبان به کشور ما میآید، میخواهند مزار بیدل را ببینند. ما به این نتیجه رسیدهایم که اگر کار ارزشمند و ماندگاری برای بیدل انجام دهیم و به این هیأتها اهدا کنیم، حتماً در روابط ما تأثیرگذار بوده و به این کشورها نزدیکتر خواهیم شد. بنابراین معتقدم نتیجه برگزاری مراسم عرس بیدل نهتنها انقلابی در شناساندن بیدل میشود، به بهترشدن روابط کشورهای علاقمند به این شاعر و زبان پارسی مدد میرساند.
تاثیر مکانسوژهها بر هویت فرهنگی
ابراهیم خدایار، پژوهشگر و مدرس زبان و ادبیات فارسی از ایران سخنران بعدی این مراسم بود. وی اظهار کرد: در نظام هستی چهار هست کلی از دانی تا عالی شامل جماد، نبات، حیوان و انسان وجود دارد. در این کیهانشناسی سلسله مراتبی انسان بالاترین موجود نظام هستی است. فلاسفه و جهان اسطورهای از گذشته تا امروز، انسان را حیوان ناطق، زنده گویا یا زنده میرا و مهمترین ویژگیاش را اندیشیدن و سخنگویی دانستهاند. من فکر میکنم برخی از مکانها یا اشیاء بهویژه زیستبوم هایی که برچسب فرهنگی به خود گرفتهاند در این نظام سلسلهمراتبی دچار دگردیسی میشوند و مرتبهشان تغییر میکند.
وی توضیح داد: اینجا مکان شهرها از یک امر منفعل یا ابژه خود را آزاد میکنند و به مقام فاعلیت یعنی سوژه پر میکشند؛ چراکه در فرهنگ خود از نمادهای هزارانساله تمدنی خود آینگی میکنند. درنتیجه خود را از شیئی که دائماً مورد مطالعه قرار میگیرد، به مطالعهکننده و فاعل شناسا ارتقا میدهد و دائم با مخاطب خود با زبان بیزبانی سخن میگویند. ما در شناخت فرهنگ آریایی تبارها و جوامع فارسی زبان با چنین شهرهایی مواجه هستیم؛ و در بازشناسی عناصر و اضلاع هویتی این جوامع، نمیتوانیم بهآسانی از این شهرها بگذریم. زبان و مکان در این سوژهها فعالانه با مخاطب خودش صحبت میکند و در شکل دهی به هسته مرکزی هویت فرهنگی آنها نقش دارند و در خودآگاهی فرهنگی و ملی آنها هویتساز هستند.
خدایار گفت: در تبیین «مکانسوژه» میتوان به داستان کوتاهی از مولانا گریز زد که تمثیلوار معشوقی از عاشقی پرسید که کدام شهر از همه شهرها برتر است و پاسخ شنید آن شهری که دلبر در آن ساکن است. در این چشمانداز من فکر میکنم شهرهای خوارزم و سغدیان و تخت جمشید و تیسفون، اصفهان و شیراز و ری و نیشابور، سمرقند و بخارا و ترمذ و فرغانه، خجند و ختلان و تبریز و هگمتانه، لاهور و دهلی و کشمیر، گنجه و قونیه، و هرات و غزنه و بلخ و کابل پس از تماس با هویت پارسیزبانان هویت گفتمانی جدیدی پیدا کرده و به قول روانشناسان دوباره متولد شدند و صدالبته خاصیت زایایی را برای همیشه در خود حفظ کردند.
وی افزود: به شهرها نباید به خواری نگریست. پاسداشت کانونهای ادبی و مکان شهرهای فرهنگی، پاسداشت روح زایایی است که تخم باروری را در جان شیفتگانش میپراکند تا نهال زندگی جاوید را به آنها ارمغان دهد. دهلی که میزبان بیدل دهلوی و مانند اوست, یکی از همین شهرهای تاریخی است که ما میتوانیم بگوییم دردانه این شهرها است.
ضمیره غفاری از تاجیکستان سخنران بعدی این مراسم هم از برگزاری این همایش تقدیر کرد و در پایان سخنانش پنج کتابی که با موضوع بیدل دهلوی منتشر کرده را معرفی و به بنیاد بیدل اهدا کرد.
پس از آن جعفر محمد ترمذی استاد دانشگاه تاشکند ازبکستان از علاقه دیرینهاش برای حضور در همایش سخن گفت و سپس به موضوع مقالاتی که در پنلهای این همایش ارائه خواهد کرد، اشارهای داشت و گفت: من حدود ۱۲۰ سال بیدلشناسی در ازبکستان را مرور کردهام. بیدلشناسی یکی از مهمترین بخشهای فرهنگی ازبکستان بوده است. تا امروز بیدلخوانی ازبکستان را میتوان به سه دوره تقسیم کرد مرحله اول از ۱۹۲۰ تا ۱۹۵۰؛ و مرحله دوم از ۱۹۵۰ تا استقلال ازبکستان و مرحله سوم از مستقلشدن ازبکستان تا امروز را شامل میشود که هرکدام ویژگیهای خاص خود را دارد.
یک پیشنهاد برای علاقمندان بیدل در ایران
در ادامه مراسم افتتاحیه همایش بینالمللی ششمین عرس بیدل پروفسور عارف نوشاهی گفت:برای من این عرس یک میعادگاه است که میتوانیم بزرگانی را از کشور هند یا پاکستان ببینم. این یکی از فرصتهایی است که این کنفرانس ها ایجاد میکند. سنت بیدلشناسی با عبدالغنی و … در پاکستان آغاز شد.
وی افزود: همه میدانیم بیدل در افغانستان، پاکستان و آسیای میانه شاعری محبوب بوده و در ایران تا حدی مهجور مانده که با فعالیتهای بنیاد بیدل بیشتر شناسانده میشود. بهعنوان پیشنهاد عرض میکنم که یک کتابشناسی بیدل به عنوان اولین گام انجام شود.
در ادامه دکتر سیدمهدی زرقانی از دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد هم سخنان کوتاهی گفت؛ و غزلی از بیدل خواند. وی غزل منتخب خودش را نشاندهنده منظومه شخصیتی بیدل توصیف کرد.
در ادامه احمد شهریار از پاکستان به نیابت از استاد احمد جاوید از پاکستان قطعاتی را خواند دو قطعه هم از سروده های خودش ارائه کرد.
رونمایی از ۴ کتاب ترجمه به زبانهای عربی، فرانسوی و اسپانیولی
در ادامه و بخش دیگری از این مراسم با از چهار ترجمه از گزیدههای بیدل رونمایی شد.
هادی سعیدی کیاسری در توضیحات کوتاهی در مورد این چهار اثر گفت: در این مجلس قرار بود رونمایی از چهار ترجمه از گزینگویههای بیدل را با حضور مترجمانشان جشن بگیریم که متاسفانه مجبور به بازگشت از نیمه راه شدهاند.
وی افزود: ترجمه گزیدههای بیدل به اسپانیولی توسط عبدالهادی سعدون رییس فستیوال شعر مادرید که از مهمترین رویدادهای شعر جهان است، انجام شده است. ترجمه عربی به همت آقای محمد امین الکرخی که از هلند میآمدند صورت گرفته است. مهمان دیگری داشتیم از پاریس، ناصرالدین بوشقیف، شاعر مراکشی فرانسوی بزرگ و درجه یکی که نقاش شناخته شدهای هم در عرصه جهانی است، علاوه بر اینکه نسخهای از گزیدههای بیدل را ترجمه کرده، نسخهای از رباعیاتی که در بنیاد بیدل تصحیح و انتخاب شده بود را هم به زبان فرانسوی ترجمه کرده است.
در بخش پایانی این مراسم هم عبدالنبی ستارزاده از دانشگاه شهر دوشنبه تاجیکستان و سیدحسن عباس از هندوستان در سخنانی کوتاه به انگیزه حضورشان در این همایش و قرائت چند بیت شعر پرداختند.
